Mundua.com
 
Bloga sortu  Sartu  

Castet Eguna 2009

castet-eguna-09.jpg

Hogeita hamabost lagun bildu dira gaur Santamañezarreko tontorrean Castet Eguna dela eta. Ikurriña jaso dute bertan, 1937ko apirilaren 25ean gure mendian hildako gudari eta milizianoen omenez. Eguraldiak, 1937ko egun hartan bezala ez du asko lagundu, lainoa eta euri jasak medio. Horrenbestez, ekitaldia herrian egin da, menditik jaitsi eta gero, Castyet Elkartearen egoitzaren aurrean. Gatzaren Matxinada Batailoiko kapelau izan zen Aita Patxiren gainean idatzitako liburuko pasarte batzuk irakurri dira, zeinetan Santamañezarren ibilitako gudarien testigantzak jasotzen diren. Eusko gudariak abestuz amaitu dute ekitaldia eta jarraian hamaiketakoa izan dute bertaratutakoek.

 Hona hemen pare bat argazki. Gehiago eskegiko dira hurrengo egunetan.

Comments

George Steer, corresponsal de guerra

rankin.jpgNicholas Rankinen “Crónica desde Guernica. George Steer, corresponsal deguerra” liburua argitaratu zuen 2005ean Siglo XXI de España Editores argitaletxeak. Hona hemen pasartetxo bat:
El sábado 24 de abril Steer salió al frente con
«Jaureghuy» por primera vez. El general Mola
atacaba Eibar y Berriz, y allá fueron.
Steer vio enseguida que la guerra era
un juego para el oficial francés, que se lo
pasaba mejor cuanto más peligrosa era.
En lo alto del Santa Marina Zar encontraron
un caos nocturno: pocas trincheras, ningún saco
terrero, ni una ametralladora. Los primeros
ataques llegaron con la bruma de primera hora de la mañana.
Steer vio caer muerto a un comandante de batallón
y luego vio a Monnier acertar exactamente en el puesto de
ametralladora de donde había salido el disparo. Los vascos
repelieron tres ataques nacionales y, agotada la munición,
tuvieron que replegarse. Steer corría al norte con ellos,
y al levantarse la niebla vieron al enemigo avanzar
por los dos flancos de la montaña. Cuando los aviones
del general Mola bombardearon Eibar, Steer vio que no
arrojaban explosivo pesado, sino una nueva arma,
la bomba incendiaria, que emborronó el valle de humo.
Salir con «Jaureghuy» o Monnier era muy divertido y ponía los
pelos de punta: no se despegó del francés durante el resto de la campaña.
Cuatro años más tarde, recordaba: «Seguía a Monnier como un
perro porque él siempre sabía dónde estaba el mejor sector del frente.
Guiaba reconocimientos y frenaba las retiradas, aun sin tener mando.
Corría riesgos escalofriantes».
Los dos hombres se mudaron del hotel Torrontegui en mayo para
compartir piso en el número 60 de la Gran Vía, más cerca del Carlton,
que alojaba el despacho del presidente. Steer gozaba ya de la confianza
del Gobierno vasco, pero a través de Monnier accedió a informes
de inteligencia y a mensajes de radio interceptados, siéndole permitido
además interrogar a los prisioneros enemigos, casi todos pilotos
germanos capturados.

Comments

Gudari eta milizianoei omenaldia Santamañezarren (argazkiak sartzen ariu gara; bisita gaitzazu hurrengo egunetan)

Domekan, hilak 27, goizeko 10etan udaletxeko plazatik abiatu zen ibilaldia Santamañezarrerantz. Beste talde bat Goierritik igo zen. Tontorrean 90 lagun elkartu ziren Zaldibarko Castet , Berriz 1936 Gogoratzen, Durango 1936 Kultur Elkarteak, Otxandioko Andikonak eta Ahaztuak 1936-1977 elkarteek deitutako ekitaldian parte hartzeko. Trikiti soinuek eman zioten hasiera eta jarraian txalaparta hotsak zabaldu ziren Intxorta eta Kalamuarantz. Ondoren, 1937ko apirilaren 25ean Santamañezarreko borroketan ibilitakoen hainbat lekukotza irakurri ziren eta bertan Gatzaren Matxinada batailoian borrokatutako Pedro Garro murgoitioarraren biloba Anais Garrok jaso zuen oroigarri bat bere aitaitarentzat, gaur egun Berrizen bizi dena eta ekainaren 3an 97 urte beteko dituena. Ekitaldiari amaiera emateko Paco Barreñak, Fulgencio Mateos batailoiko milizianoa, ikurriña igo zuen bertaratuek Eusko Gudariak abesten zuten bitartean.

0017-castet-eguna-08.jpg

Hainbat herritar Mundon zehar

0048-castet-eguna-08.jpg

Soinujoleak lanean

0058-castet-eguna-08.jpg

Txalapartaren hotsak

p4270708.JPG

Erdian Paco Barreña, Fulgencio Mateos batailoiko milizianoa

0064-castet-eguna-08.jpg

Txalapartaren ostean elkarte antolatzaileetako ordezkariek hartu zuten hitza

0073-castet-eguna-08.jpg

0083-castet-eguna-08.jpg

Anais Garro, Gatzaren Matxinada batailoiko Pedro Garro gudariaren biloba, bere aitaitarentzako
 oroigarria jasotzen.

0086-castet-eguna-08.jpg

0088-castet-eguna-08.jpg

Paco Barreña ikurriña igotzen, bildutakoek Eusko gudariak
kantatzen zuten bitartean

0115-castet-eguna-08.jpg

Comments

Santamañezarrerako deia egin dute Durangaldeko lau elkartek eta Ahaztuakek

p4210655.JPG

Gaur 13:00etan prentsaurrekoa eman dute Zaldibarko udaletxean Andoni Barreñak (Durango 1936 Kultur Elkartea), Gaizka Zabartek (Zaldibarko Castet elkartea) eta Maite Arrizabalagak (Berriz 1936 gogoratzen Elkartea). Euren elkarteen eta Otxandioko Andikona eta Ahaztuak 1936-1977 elkarteen izenean hitz egin dute. Bertan azaldu dutenez, 1993.etik, urtero-urtero Castet elkarteak deituta, omenaldia egiten zaie Zaldibarko Santamañezar mendian bertan Euskal Herriaren eta askatasunaren alde borrokan jausitakoei. 1993 hartan oroitarri bat jarri zuten tontorrean Abellaneda Batailoiko Iñaki Castet eta berarekin batera hildako berrogei gudari baino gehiagori.Aurtengo ekitaldia, datorren igandean hilak 27 egingo dena, berezia izango da. Izan ere, lehen aldiz Durangaldeko lau elkarteak eta Ahaztuakek deituta egingo da. Adierazi dutenez gorazarre egingo zaie 1936ko urrian Intxortan eta Kalamuan faxistak gerarazi zituzten miliziano eta gudariei, gorazarre 1936ko urri hartan Irungo borroketan zauritu eta gero hil zen Primo Bastida zaldibartar gazteari, Amuategi Batailoiko bolondresa. Eta gorazarre apirilaren 24an Intxorta jausi ondoren, Santamañezarren faxisten aurkako borrokan ibili ziren guztiei, bereziki bertan hildako berrogeitik gorako lagunei. Ekitaldia Santamañezarreko tontorrean goizeko 11:00etan izango da eta dei berezia egin diete Durangaldeko herritarrei bertara daitezen. Lagunartean igo nahi duenak badu hitzordua goizeko 10:00etan Zaldibarko udaletxe aurrean. Behin tontorrean, txalaparta, trikitixa, hitzalditxo bat eta Gatzaren Matxinada Batailoian Santamañezarren borroka egin zuen Pedro Garro, Berrizen bizi dena, omenduko dute, beren senideei oroigarri bat emanez.

Comments

Irrintzi bat entzunda… 27an Santamañezarrera

resized_kartela1-copia.jpg

Comments

Berrizko sei emakume gerra zibilean

 

2007-10-30  

Leon Urtiaga zaldibartarra ere fusilatu zuten

Igandean Eliza Katolikoak errekorra egin zuen. Takada batean 498 elizgizon beatifikatu zituen, tartean 45 euskal herritar. Guztiak 1936ko gerran gorriek hildakoak.

Castet elkartea talde laikoa da eta, normalean, Eliza Katolikoaren gorabeherak ez digute ez hotzik ez berorik ematen. Baina oraingo honetan badago zer esan. Izan ere Vatikanonko ekitaldia beste eraso bat baita armada frankistaren kontra borrokatu ziren guztiei eta, bereziki, Euskal Herriari. Eliza Katolikoa Espainia izeneko proiektuaren zutabe nagusienetakoa izan da eta da. Azken 500 urteetan.

Jakina da beatifikazio horretatik kanpo geratu direla, gure ustez euren ohorearen onerako, frankistek fusilatu zituzten 16 apaiz, tartean zaldibartar bat: Leon Urtiaga Elezburu (apaiz izenez Roman), 1988an Zaldibarren jaioa eta 1937ko maiatzaren 16an Zornotzan Larreako paretaren kontra fusilatua bertako karmeldarren nagusi zela.

Hona hemen gertaera haiei buruzko testigantza bat “Mendatako profeta” (Larrea 1986) liburuan jasoa eta Teresio Elorrietak sinatua:

Aita Roman, Leon Urtiaga Elezburu zan, Zaldibar Bizkaikoa.
Il ebenien 49 urte eukazan, Zezellaren 20'an urte
orretan eginda.
Politika arazoan ez eban ezer iñoiz esaten eta zetariko
ete zanik ez ekian iñok. Orregaitik ikera bidean eroiela,
esan eta itanduten ei eban: «Baiña zergaitik il bear nozue
ba...?». Eta barriro be: «Esaidezue zer dalata il bear nozuen...?
». Eta erantzunik ez eban iñoiz artu. Baliteke eurak
gudariak be ezer ez jakitea.
Etxanora etorritako gudariak «Oriamendi» Gudaroztekoak
ziran, Gudalburu Nagusia Genaro La Lastra zala ta
bere urrengokoak, Tolosatar Serapio Altuna ta beste Armendariz
bat, eta euroen Kapellaua Luis Intxaurraundieta.
Aita Roman Altzoko Karmeldarretan Irakasle urte batzuetan
egon zan lez, ezagunak ziran beretzat ango erri-aldekoak.
Beste egun batzuetan joaten zan lez, egun orretan be
ezetariko bildur barik joan zan bere makillagaz Etxanora.
La Lastrak nor zan jakiñaz bakarrik su-izkilluz praille ori
iltea agindu eban, eta il bear izan eben gudari taldekoak Legorretako
guda-mutillak izan ziran. Oneik gudakin edo «trofeo
» antzera gorde eben prallearen makilla ta gero txandaka
jai ta egun aundietan arro-arro erabilten eben makilla ori.
Baiña geroko gazteak barreka ta iseka egiten ei eutsen
gudate guztian makilladun pralle zartxo bat il baiño besterik
ez ebela eginda esanaz. Arrezkero ainbeste bider eta
arrokeriz ez yakezala ikusten, esan euskun Legorretako gazte
batek, Altzon euki gendun batzar batean.
Aita Roman il eben egunean, Larrako Lekaidetxean, koru
ondotik sotilki doan kiribil-zurubian ezkutatuta egon ziran
Aita Rafael etxeko nagusia ta gazteen Aita-Maixu Jose
Domingo Musikagile ospetsua.
Ate guztiak zabalik itxita, pralle biok ezkutaturik egozala,
norbait sartu zan korura ta dei egin be bai «padres»
edo olako bat esanda. Oiñ-otsetan gudarien bat zala ezagutzen
zan. Erantzunik artu ez ebanian, joan zan barriro etorri
zan lekutik.
106
Andik gitxi barru, zunpaketa-bolada bat entzun eben
pralle biok, eta: «Ene! norbait il yuek ba!», asi ziran izuikaraturik
alkarri esaten. Emen ez da iñor geratuta, nor ilgo
ete eben ba? Eta nor izan zeiteken ezin eben susmatu.
Geroago jakin eben, il ebena Aita Roman izan zala, ta
korura etorri zan gudaria, «Aramayo» Aita Romanen ikasle
izanikoa ta beretzako laguntasun billa etorriko zana. Au gero
Benezuelara joan zan eta bere barririk etzan jakin.
Aita Rafael eta Jose Domingo, ezkutatuta egonda gero,
ezer kaltegarririk eukiko ez ebelakoan, pozik agertu ziran.
Baiña ara: gitxien uste izan ebenian, biok atxiloturik eta
ilteko asmoagaz eroiazan, Gudalburuak baietza bereala
emongo ebalakoan. Baiña bitartekotasun batzuekaz, esan dogunez,
lagundurik, Durangoko Epailleagana bialdu ebezan.
Auzitegian Epaigillea agerturik, zetarako dakarzuez
pralle bi oneik, itandu eban, eurokaz zer egiteko asmoz?
Eta pralle bi orren atzean egoan zaindari batek, eskua samatik
igaro eban, ezer esan barik, ilteko zireala esan guraz.
Baiña Aita Rafaelek bere begi bizkorragaz ikusi eban zaindariak
egiñikoa, ta orduintxe bai, galdu ei yakon bere adore
guztia.
—Ez ete dozue Gudalburu artean iñor ezagutzen?—
itandu eutsen Epailleak. Eta erantzun eban bereala Jose
Domingok: «Auxe ta bestea ezagutu dodaz Gazteizen».
Eta ara bialdu ebezan. Baiña emen ez eben laguntasunik aurkitu
ta espetxeraturik geratu ziran (Aita Rafaelen esanetatik).
(Aita Rafaelen esanetatik).
Gerotxoago baten, bera Genaro La Lastra Alsasua inguruan
ez-bear baten il zan.
BILBO ONEAN
{«Bilbo, onean konpontzen ezpazan,
erreka moduen eroango ebela
kaleak odola», 29, 17).

 

Abellaneda Batailoia

Abertzaletasunaren Agiritegian, Artean, jasotako dokumentua Abellaneda Batailoiaren historiaz.

Iñaki Castet Arrieta-Maskaraua

 

Hainat lekukotasun bildu ditugu Castet eta Abellaneda batailoiaren inguruan eta pozik jasoko genituzke gehiago. Bildutakoen artean honako hauek aipatuko ditugu eta blog honetan eskegitzen joango gara.

    George L. Steer kazetariarena, “El árbol de Gernika” liburuan jasoa

    “Gudari” Euzko Gudarostearen agerkariarena
    “Euzkadi” egunkariarena
    Irargi Eusko Jaurlaritzaren agiritegiko: Jaime Villanuevaren testigantza mekanografiatua eta Jaime Urkijo kapitainaren “Guerra en Euzkadi: desde Bilbao hasta Markina (I)” mekanografiatua.
    Arteako Euzko Abertzaletasunaren Agiritegiko “Batallón PNV Avellaneda” dokumentua.
    Bidasoa inguraztiak.
    Sancho de Beurko elkartea.

Hona hemen George Steerrek idatzia:

Salimos hacia Berriz a eso de loas once de la noche y algo después de la una estábamos en Zaldibar, donde se agrupaban algunas de las tropas que iban a subir a Santa Marina Zar. La carretera estaba llena de camiones y era muy dificultoso el avance, hasta el punto de que algunos embotellamientos de tráfico entre las casas destruidas y deshabitadas de Durango tuvimos que esperar durante veinte minutos, preguntándonos cuando iba a terminar aquella retirada. Seguían desfilando a marchas forzadas toda clase de vehículos con cientos de hombres echados sobre mantas durmiendo o tambaleándose.

Cuando llegamos, una tercera parte de los efectivos del batallón que debía subir a Santa Marina Zar se hallaba todavía acuartelada. La confusión era enorme: los hombres se quejaban y los oficiales discutían a gritos. Al parecer, dos oficiales se negaban a dirigir a sus compañías a las posiciones señaladas, que se suponía estaban preparadas en los pinares. Las posiciones –según ellos- no estaban listas todavía y no iba a haber apoyo artillero de cobertura. Abundaban los gestos de protesta y las sacudidas mutuas de las solapas. Ascendimos penosamente por la húmeda y resbaladiza alfombra de hojas de pino. A lo largo de la cresta, en medio de la niebla y la oscuridad, llegamos a Santa Marina Zar a las dos y media. Todo estaba desierto: no oímos ni vimos a nadie.

En Santa Marina, los zapadores habían estado trabajando con linternas desde media noche y habían hecho solamente una trinchera poco profunda cara al sur y al oeste de la cresta, con otras dos trincheras de comunicación a través de la loma. No había ni alambradas ni sacos. Las tropas a nuestro alrededor se daban cuenta de que no existían, en ninguna parte, elementos como para construir trincheras. Tampoco había refugios contra los aviones, y el batallón pidió prestados a los zapadores algunos picos y palas. Un grupo bajó a Zaldivar a pedir a los caseríos algunas herramientas más, invocando el patriotismo. Volvieron con dos guadañas y un hacha de mango corto, todo lo cual era, como puede verse, muy útil.

No había alimentos ni reservas de granadas de mano, y el batallón disponía solamente de una ametralladora. Como las municiones escaseaban se envió a por más aun enlace. El trabajo de zapa de trincheras se hizo aún más pesado que de ordinario a causa de la densa niebla que lo empañaba todo. Seguimos hacia Mendisolo.

Mendisolo estaba desierto. Un batallón lo había abandonado sin esperar la llegada de su relevo. A eso de las seis, cuando los rastros de la niebla empezaban a tornarse luminosos, lentamente, un batallón vasco fue a ocupar Mendisolo. Le siguió, una hora más tarde, el batallón del comandante Castet, que ocupó el terreno preparado sobre Santa Marina Zar, siendo éste uno de los veinte batallones vascos que carecían de ametralladoras. Su llamada “Compañía de Ametralladoras” estaba armada de cuatro pistolas automáticas. El batallón no disponía de reservas de municiones, pero estaban llegando en aquel momento las que pidió el batallón que ocupaba la misma línea con anterioridad. Pero resultó que eran de menor calibre que las de Castet.

Entre las tropas, hambrientas y mal abastecidas, se murmuraba en grupos, en voz baja. Era obvio que los hombres estaban nerviosos y poco seguros de sí mismos. Estaban seguros de que el flanco occidental de Santa Marina no estaba cubierto sino por la niebla.

Su inquietud aumentó al llegar una contraorden que hizo desalojar sus posiciones al batallón que había ocupado primero Santa Marina Zar. Este batallón partió a las ocho de la mañana y cuando se retiraba se oyó a través de la niebla, que cada vez se tornaba más densa, una ráfaga de ametralladora en las estribaciones del sudoeste de la posición. El enemigo había entrado en contacto con nuestras patrullas.

En nuestro lado se escuchó sólo fuego de fusil y de pistolas automáticas ligeras. Se envió un mensaje al batallón en retirada para que regresara, pero su comandante se negó a prestar ayuda. Se replegaba deprisa.

Nuestras patrullas corrieron a refugiarse en las trincheras. Allá abajo, el mar de niebla y los pinos parecieron llenarse de ametralladoras que disparaban sobre nuestras cabezas.

Castet localizó una ametralladora en un bosquecillo próximo. Salió a rodearla con un grupo de hombres, pero justamente bajo la trinchera una bala le atravesó el cráneo. El mando no había previsto sucesor en tal emergencia, y mientras Jaureghy, buen tirador, liquidaba con su pistola la posición que mató al pobre Castet, los oficiales inferiores pasaron veinte minutos discutiendo quien había de ser el nuevo comandante del batallón, mientras Castet yacía con la boca abierta, como para atrapar moscas al mediodía.

A pesar de todo este espantoso desorden, los vascos resistieron en sus posiciones, rechazando tres ataques antes de las once de la mañana. El enemigo no hostigaba con rigor, pues a pesar de su abrumadora superioridad de medios, parecía estar tan desconcertado acerca de sus objetivos como los mismos vascos. A las once los vascos habían agotado todas las municiones.

Las ametralladoras enemigas barrían ahora todo el flanco occidental y comenzó la retirada a lo largo de la cima. Jaureghy se quedó atrás con su pistola, disparando alegremente desde lo alto de la colina contra el enemigo, que ascendía con desorden hacia las trincheras. Logramos escapar ¡sólo Dios sabe cómo! Al norte de Santa Marina Zar, adonde corrimos, la niebla se había disipado ya y podíamos divisar al enemigo avanzando por ambos flancos de la montaña. Y cuando la cortina gris se levantó aún más, vimos su bandera en la cumbre.

Todo el mundo se había ido. Llegamos a la carretera sin ver un alma. Un automóvil que pasaba nos condujo a Berriz.

 

(G.L. Steer “El árbol de Guernica” 1978 Ed. Felmar. Madrid)

 

Honako hau Jaime Villanuevaren lekukotasuna da, Irargi agiritegian mekanografiatuta gordea:

Se formó el batallón en Gueñes, en el Chalet de Urrutia.En octubre del 36 salieron dos compañías para reforzar o completar el bllon. Araba y estuvieron en la ofensiva de Villarreal y después regresaron a Gueñes.En el mes de noviembre sale el Avellaneda para Markina-Etxebarria, estando en este lugar hasta últimos de enero o primeros de febrero.

A últimos de febrero salida para Otxandiano, ocupando los montes de Maroto y Jarinto y el día 31 de marzo, comenzó la ofensiva, en la cual tuvimos muchas bajas, entre ellas el Capitán Larrea y el Teniente Celaya; unos días por Urkliola y después a reorganizar el Bllon. a Gueñes.

En abril, salimos para Zaldibar y de allí nos mandaron a relevar unos batallones que no existían y nos encontramos con el enemigo, que, como es natural, nos recibió a tiros, y tuvimos que lanzarnos a otro monte que teníamos a la izquierda, en el que tuvimos una gran batalla hasta que nos quedamos sin munición y tuvimos que retirarnos con muchas bajas, entre ellas el Comandante Castet y el Capitán Zubelzu.

Euzko-Gudaroztearen “Gudari” aldizkariak 1937ko maiatzaren 2ko alean argitaratua:

Comments

Edukien lizentzia: Aitortu-EzKomertziala-PartekatuBerdin 2.5
hosting y dominios